نشست تاریخی شی، ترامپ و پوتین در شنژن، اگرچه به توافقی برای پایان بحرانهای جهانی نرسید، اما یک واقعیت مهم را آشکار کرد؛ سه قدرت هستهای بیش از صلح، به دنبال مدیریت رقابت و مهار هزینههای رویارویی مستقیم هستند.
یالتای جدید؛ شباهت تاریخی، واقعیت متفاوت
دیدار سهجانبه رهبران چین، آمریکا و روسیه در حاشیه اجلاس APEC در شنژن، بار دیگر پرسش درباره احتمال شکلگیری نظمی مبتنی بر تقسیم حوزههای نفوذ را به مرکز توجه بازگرداند. یادآوری کنفرانس یالتا در سال ۱۹۴۵ و نگرانی از معامله قدرتهای بزرگ بر سر سرنوشت کشورهای کوچکتر، بهویژه در اروپا و آسیا، بیدلیل نیست. با این حال، تفاوت مهمی میان دو مقطع تاریخی وجود دارد؛ ترامپ، شی و پوتین نه متحدان پیروز یک جنگ جهانی، بلکه رقبایی با منافع متعارض و اعتماد متقابل محدود هستند. هیچیک نیز از قدرت مطلق برای تحمیل اراده خود بر سایر بازیگران برخوردار نیست.
صلح هستهای، بدون حل بحرانهای جهانی
مهمترین نقطه اشتراک سه رهبر، جلوگیری از تبدیل رقابتهای ژئوپلیتیک به رویارویی مستقیم، بهویژه در سطح هستهای است. بیانیه پایانی بر جلوگیری از جنگ هستهای، کنترل تسلیحات و تداوم گفتوگوها تأکید کرد. همچنین امنیت انرژی و استمرار انتقال نفت از مسیرهای حیاتی دریایی، از جمله تنگه هرمز، در دستورکار قرار گرفت. با این حال، نشست فاقد جدول زمانی و سازوکار اجرایی برای پایان جنگ اوکراین یا مهار تنشهای مرتبط با ایران بود. این شکاف میان تعهدات کلی و فقدان راهحل عملی نشان میدهد مدیریت بحران جایگزین حل ریشهای منازعات شده است.
قدرتهای متوسط؛ مانع معامله بر سر جهان
یکی از موانع اصلی شکلگیری یالتای جدید، تغییر ساختار قدرت در نظام بینالملل است. اروپا، اوکراین و قدرتهای منطقهای آسیا و خاورمیانه دیگر بازیگرانی نیستند که بتوان سرنوشت آنها را صرفاً در مذاکرات سه قدرت تعیین کرد. این کشورها ابزارهای سیاسی، اقتصادی و امنیتی لازم برای مقاومت در برابر ترتیبات تحمیلی را در اختیار دارند. با این حال، نگرانی از توافقهای پشتپرده همچنان پابرجاست؛ زیرا حتی بدون تقسیم رسمی جهان، سه قدرت میتوانند با امتیازدهی متقابل، امنیت متحدان و کشورهای کوچکتر را تحت تأثیر قرار دهند.
دستاوردهای متفاوت، رقابت پابرجا
هر سه رهبر با دستورکار متفاوتی به شنژن رفتند. روسیه به دنبال شکستن انزوای دیپلماتیک و تثبیت جایگاه خود در کنار واشنگتن و پکن بود. چین تلاش کرد موقعیت خود را بهعنوان قدرتی محوری در تنظیم دستورکار جهانی تقویت کند، بدون آنکه محدودیت تازهای بر زرادخانه هستهای خود بپذیرد. آمریکا نیز کاهش بارهای راهبردی، گشودن کانالهای مذاکره و جلوگیری از تشدید بحرانهای امنیتی را دنبال میکرد.
در نهایت، نشست شنژن نه نقطه آغاز صلح جهانی بود و نه توافقی برای تقسیم جهان؛ بلکه نشانه ورود رقابت قدرتهای بزرگ به مرحلهای تازه از مدیریت بحران است. مسئله اصلی اکنون این نیست که آیا سه قدرت میتوانند درباره جهان به توافق برسند، بلکه این است که تفاهمهای محدود آنها تا چه اندازه بر سرنوشت بحرانهای اوکراین، ایران و شرق آسیا اثر خواهد گذاشت.





نظر شما